مخاطرات ناشی از مواد خطرناک

مخاطرات ناشی از مواد خطرناک

مواد و ترکیبات شیمیایی در هر نقطه‌ای یافت می‌شوند. از این مواد برای تصفیه آب آشامیدنی‌، افزایش تولید محصولات و نیز برای ساده‌کردن امور روزمره زندگی استفاده می‌شود. اما اگر این مواد به گونه مناسب مورد استفاده قرار نگیرد یا به صورت صحیح توزیع نشوند، برای سلامت انسان و محیط‌زیست خطرناک خواهند بود. در جریان تولید، نگهداری، جا به جایی‌، استفاده یا دفن این مواد، ممکن است حوادثی روی دهند. اگر ماده‌ای شیمیایی به طور غیر اصولی مورد استفاده قرار گیرد یا به مقادیر خطرناکی در محیط زندگی و کار یا فعالیت پخش شود، سلامت افراد ‌در معرض خطر قرار می‌گیرد. کارخانجات تولیدکننده مواد شیمیایی یکی از منابع ترکیبات خطرناک به حساب می‌آیند، اما در مراکز دیگری نیز این مواد وجود دارند (‌از جمله بیمارستان‌ها‌، محل‌‌های دفن مواد خطرناک زاید و‌…).

 

اقدامات محافظتی و مراقبتی


قبل ‌و هنگام ‌وقوع حادثه

بسیاری از جوامع دارای کمیته برنامه‌ریزی اضطراری هستند که یکی از وظایف آن عبارت است از جمع‌آوری اطلاعات راجع به مواد خطرناک موجود در آن جوامع و ارائه این اطلاعات به مردم به هنگام لزوم است. علاوه بر این‌، تدوین برنامه اضطراری برای پیشگیری از وقوع حوادث مرتبط با ترکیبات خطرناک و پاسخ و مقابله با این حوادث از جمله وظایف کمیته محسوب می‌شوند. بخشی از برنامه شامل روش‌های اطلاع‌رسانی به مردم و اقدامات شهروندان در برابر حادثه می‌باشد. باید با کمیته برنامه‌ریزی به منظور کسب اطلاعات بیشتر در مورد حوادث مرتبط با مواد خطرناک و اقدامات لازم برای به حداقل‌رساندن خطرات تماس گرفته شود. ستاد حوادث یا اداره مدیریت بحران می‌تواند اطلاعاتی راجع به کمیته برنامه‌ریزی در اختیار عموم قرار دهد.

باید امکانات زیر به کیف نجات اضافه شود.

  • مقداری نایلون
  • یک حلقه چسب
  • یک عدد قیچی
  • اگر توصیه به ترک محل زندگی یا کار شد، باید بی‌درنگ اقدام شود.
  • اگر توصیه به خروج از محل حادثه شد، باید به نقاط مرتفع و خلاف جهت باد رفت‌. به طور کلی لازم است حداقل ۷۰۰ تا ۸۰۰ متر از محل حادثه دور شد.
  • نباید روی مایعات ریخته شده بر زمین ‌یا مواد جامد چسبیده به زمین یا از داخل گازهای منتشر در هوا راه رفت و با آن‌ها تماس پیدا کرد.
  • اگر کسی داخل خودرو است‌، ‌باید سریعاً توقف کرده و به دنبال سرپناهی در داخل ساختمانی باشد.
  • اگر قرار باشد ‌کسی در داخل خودرو بماند، باید فوراً پنجره‌ها و دریچه‌ها را بسته و بخاری و هواکش آن را خاموش کند‌.

اگر توصیه به ماندن در محل زندگی یا کار شد، اقدامات زیر باید انجام شوند:

  • تمام در و پنجره‌های خارجی بسته و قفل شوند. دریچه‌ها و درهای داخلی ساختمان نیز تا آنجا که امکان دارد بسته شوند.
  • سیستم تهویه خاموش شوند. در ساختمان‌های بزرگ بهتر است سیستم تهویه را روی صددرصد گردش مجدد قرار داد ‌تا از ورود هوای خارجی به درون ساختمان جلوگیری شود. اگر این امکان وجود ندارد، لازم است سیستم تهویه خاموش شود.
  • باید به اتاقی رفت ‌که قبلاً به عنوان پناهگاه در نظر گرفته شده است ‌این اتاق باید در طبقه فوقانی ساختمان بوده ‌و دارای کمترین دریچه و منفذ باشد.
  • به کمک نایلون و چسب تمام پنجره‌ها‌، درها و دریچه‌ها درزگیری شوند.
  • تمام شکاف‌ها و سوراخ‌های موجود در اتاق سرپناه با استفاده از مواد مناسب پر شوند.
  • با توجه به تعداد تنفس هر فرد در شرایط استراحت‌، لازم است ۳ مترمربع فضا برای هر نفر در نظر گرفته شود. این فضا مانع از تراکم غیرعادی دی اکسیدکربن به مدت بیش از ۵ ساعت خواهد شد. با این وصف کارشناسان توصیه می‌کنند تا مردم بیش از ۲ تا ۳ ساعت در پناهگاه‌های عمومی درزگیری شده باقی نمانند زیرا کارایی آن‌ها با گذشت زمان کاهش پیدا کرده و هوای آلوده به تدریج وارد می‌شود. بنابراین بعد از گذشت این زمان بهتر است اقدام به ترک محل نمود. علاوه بر این بعد از گذشت بحران لازم است پناهگاه را هوا دهی کرد تا مانع از تنفس هوای آلوده داخل آن شد.

بعد از وقوع حادثه

  • هرگاه ‌مسئولین اعلام کنند باید به محل زندگی یا کار برگشت. ‌فوراً باید پنجره‌ها و دریچه‌ها را باز ‌نمود و دستگاه تهویه را روشن کرد تا هوای موجود در خانه عوض شود.
  • اگر کسی با مواد شیمیایی خطرناک تماس پیدا کرد یا در معرض آن قرارگرفت‌، اقدامات زیر را باید ‌انجام دهد:
    • توصیه‌های مسئولین در مورد آلودگی‌زدایی را با دقت اجرا کند. ممکن است توصیه به گرفتن دوش یا خودداری از تماس با آب و یا اجرای روش دیگری شود.
    • هر چه زودتر پیگیر درمان پزشکی علائم غیرمعمول خود باشد‌.
    • لباس و کفش آلوده به مواد شیمیایی را در ظرفی قرار داده و محکم درب آن را ببندد. این وسایل نباید با چیز دیگری تماس داشته باشند‌. در مورد دفن و یا دورانداختن این وسایل پرس و جو کند.
    • به هر کسی‌که با او تماس فیزیکی دارد‌، گوشزد کند که ممکن است او هم به ماده سمی آلوده شده باشد‌.
    • در مورد نحوه تمیزکردن دست‌ها و وسایل شخصی خود از مقامات مسئول سؤال ‌کند.
  • وجود هر نوع بخار یا ماده شیمیایی ماندگار را باید به مقامات مسئول گزارش کرد.

فوریت‌های ناشی از مواد شیمیایی خانگی

تقریباً در هر خانه‌ای از فرآورده‌هایی استفاده می‌شود که حاوی مواد یا ترکیبات شیمیایی خطرناک است.

فرآورده‌های تمیزکننده شامل:

  • تمیزکننده‌های اجاق گاز
  • تمیزکننده‌های مجرای فاضلاب
  • تمیزکننده‌های چوب و فلزات
  • تمیزکننده‌های دستشویی (‌توالت)
  • تمیزکننده‌های کاشی‌، کف حمام و وان حمام
  • سفیدکننده‌ها
  • مواد مخصوص استخر و حوض آب

فرآورده‌های مربوط به وسایل نقلیه شامل‌:

  • روغن موتور
  • مواد افزودنی به سوخت خودرو
  • تمیزکننده‌های کاربوراتور و انژکتور
  • ضد یخ‌های تهویه‌ای
  • روغن مخصوص استارت
  • روغن ترمز
  • ضد یخ

فرآورده‌های مربوط به باغبانی و چمن کاری شامل:

  • علف‌کش‌ها
  • حشره‌کش‌ها
  • مواد ضدقارچ/ مواد محافظ چوب

حشره‌کش‌های خانگی شامل‌:

  • اسپری و دانه ضد مورچه
  • اسپری و دانه ضد سوسک
  • شامپوها و دافع‌های کک
  • اسپری ضد ساس
  • حشره‌کش‌های گل‌های خانگی
  • دفع کننده‌های بید
  • سموم و دانه‌های ضد موش خانگی و صحرایی

فرآورده‌های رنگ‌کاری و کارگاهی شامل‌:

  • چسب و ترکیبات چسبناک
  • مواد مورد استفاده در رنگ کاری وسایل خانگی
  • رنگ یا روغن لعاب
  • رنگ‌ها و روغن‌های مخصوص پرداخت وسایل و اثاثیه خانگی
  • تینر و مواد رنگ‌بر
  • مواد مخصوص عکاسی
  • تثبیت کننده و سایر حلال‌ها

فرآورده‌های متفرقه شامل‌:

  • باتری
  • ترمومترها و ترموستات‌های حاوی جیوه
  • چراغ‌های فلورسنت
  • آسفالت و مواد قیری

سایر فرآورده‌های قابل اشتعال شامل‌:

  • مخازن گاز پروپان و کپسول‌های حاوی گاز متراکم
  • نفت سفید و سایر حامل‌های انرژی
  • گاز فندک

هر چند که خطر ناشی از حادثه مرتبط با مواد شیمیایی چندان زیاد نیست‌، اما آشنایی با نحوه مدیریت این مواد و چگونگی مقابله با این حوادث می‌تواند دامنه و حجم خسارات و تلفات وارده را کاهش دهد.

اقدامات محافظتی و مراقبتی‌

قبل از وقوع حادثه

  • فقط به ‌اندازه‌ای خرید شود که مورد نیاز است. می‌توان مقدار باقیمانده را به همسایگان یا فروشندگان و یا سایر سازمان‌های غیرانتفاعی یا نهادهای دولتی هدیه نمود. مثلاً مواد آفت‌کش را می‌توان به یک گل فروشی یا باغبان داد. گروه‌های تئاتری معمولاً نیاز به رنگ دارند. در برخی جوامع سازمان‌هایی برای جمع‌آوری و دفن این گونه مواد تشکیل شده‌اند.
  • فرآورده‌های حاوی مواد خطرناک را همواره ‌باید در ظرف اصلی خود نگهداری نمود و نباید ‌برچسب‌ها را برداشت‌، مگر آنکه ظرف اصلی خراب و غیرقابل استفاده شود. در چنین وضعی می‌توان ماده خطرناک را به ظرف دیگری انتقال داده و دوباره روی آن برچسب زد.
  • نباید مواد خطرناک را در ظروف مخصوص غذا نگهداری کرد.
  • نباید مواد خطرناک خانگی یا مواد زاید را با سایر فرآورده‌ها مخلوط کرد. مواد ناسازگار مثل آمونیاک و کلر ممکن است با همدیگر وارد واکنش شده‌، آتش بگیرند یا منفجر شوند.
  • توصیه‌های کارخانه سازنده در رابطه با استفاده صحیح از ماده مورد نظر رعایت شود.
  • نباید ‌هنگام استفاده از مواد شیمیایی خانگی سیگار کشید.
  • نباید ‌در مجاورت شعله آتش از اسپری مو، مواد پاک کننده‌، رنگ‌ها یا آفت‌کش‌ها استفاده کرد‌، زیرا ذرات پراکنده موجود در هوا‌ (‌که نمی‌توان آن‌ها را مشاهده یا استشمام نمود) ممکن است شعله‌‌ور شده یا منفجر شوند.
  • مواد شیمیایی ریخته‌شده را ‌باید فوراً پاک کرد. می‌توان از پارچه کهنه برای تمیز کردن ماده ریخته شده استفاده کرد. ‌بهتر است دستکش و عینک محافظ پوشیده شوند. مواد آغشته به پارچه کهنه‌ها باید در فضای بیرون تبخیر شده و بعداً در کاغذ روزنامه پیچیده و در کیسه‌ای بدون منفذ پلاستیکی در داخل سطل زباله گذاشت‌.
  • مواد خطرناک را ‌باید به طرز صحیح دفن کرد. زباله حاوی مواد خطرناک خانگی را باید ‌تحویل کارکنان برنامه جمع‌آوری زباله مخصوص داد‌. می‌توان برای آشنایی با این برنامه و کسب اطلاعات بیشتر در مورد آن به مقامات محلی مسئول مراجعه کرد.

در زمان وقوع حادثه

  • اگر خطر آتش‌سوزی یا انفجار وجود دارد، باید فوراً محل سکونت یا کار را ترک نمود. ‌نباید وقت را صرف ‌تلفن کردن ‌به اداره آتش نشانی یا جمع‌آوری وسایل کرد. می‌توان از بیرون ‌با تلفن همراه یا از طریق تلفن همسایه به آتش‌نشانی زنگ زد.
  • برای دوری از استنشاق دودهای سمی بهتر است در نقطه‌ای مرتفع و دور از محل سکونت یا کار مستقر شد. ‌
  • اگر کسی با ماده خطرناک خانگی تماس پیدا کرده باشد، باید ظروف حاوی آن ماده را پیدا کرده‌، اطلاعات لازم در مورد آن را به دست آورده ‌و ‌فوراً به اورژانس زنگ بزند.
  • توصیه‌های کارکنان مرکز فوریت‌ها را به دقت رعایت کند‌. ممکن است توصیه‌های موجود روی برچسب به روز نبوده یا نامناسب باشند. فرد مسموم نباید هیچ ‌ماده خوراکی بخورد ‌مگر آنکه مأموران اورژانس چنین توصیه‌ای را کرده باشند.

علایم مسمومیت ناشی از این مواد عبارتند از:

  • تنفس مشکل
  • تحریک چشم‌ها و پوست‌، گلو و مجرای تنفسی
  • تغییر رنگ پوست
  • سردرد و تاری دید
  • سرگیجه
  • عدم تعادل و فقدان همآهنگی
  • دردهای شکمی و اسهال

در صورت مشاهده ‌علائم فوق، باید از مرکز فوریت‌های پزشکی و مرکز کنترل مسمومیت‌ها کمک پزشکی درخواست شود.

بررسی هرچند وقت یک‌بار محل سکونت یا کار ‌

احتمالاً ترکیبات خطرناک فراوانی در محل سکونت یا کار وجود دارند. ‌بهتر است خانه را به نحوی بازرسی کرده و محل این مواد را پیدا کرد‌. ‌باید از قبل لیستی شامل مواد خطرناک خانگی تهیه شود ‌تا به عنوان راهنما بتوان از آن استفاده کرد. ‌اگر ماده خطرناک پیدا شد‌، ‌باید در مقابل اسم آن علامت گذاشته و مشخص کرد ‌که آیا اقدامات لازم در مورد نحوه استفاده‌، نگهداری و دفن آن، طبق توصیه‌های کارخانه سازنده، انجام شده‌است یا خیر. نگهداری مواد شیمیایی خانگی در جایی دور از دسترس کودکان اهمیت زیادی دارد. یادمان باشد که فرآورده‌هایی نظیر اسپری مو و بوبرها‌، لاک ناخن و لاک‌برها‌، پاک‌کننده‌های دستشویی و روغن جلا همگی جزء  مواد خطرناک خانگی محسوب می‌شوند.

منبع

دفتر امور آموزش عمومی، پایه و همگانی معاونت آموزش، پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر


شما می‌توانید بروشور مربوط  به مواد شیمیایی خطرناک را از اینجا  دانلود کنید

اشتراک گذاری
(لطفاً رأی خود را ثبت کنید)
Loading...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ارتباط با ما

پشتیبان، آنلاین نیست. لطفاً پیغام بگذراید.

خوش‌آمدید. لطفاً سوالتان را بفرمایید.

برای ورود دکمه را فشار دهید