آتشسوزی یکی از مخاطراتی است که هر روزه در زندگی با آن مواجه هستیم. برای مقابله با آتشسوزی شناخت صحیح از آتش و راههای اطفای آن ضروری است. شعله آتش حاصل ترکیب سریع اکسیژن با ماده سوختنی است. هرگاه این ترکیب به شکل ناخواسته رخ دهد یا از کنترل خارج شود به آن آتشسوزی میگوییم.
سه عامل اصلی در ایجاد آتش نقش دارند:
- اکسیژن
- ماده سوختنی
- حرارت
این سه عامل در کنار یکدیگر مثلث حریق را تشکیل میدهند.
ممکن است در برخی منابع از چهاروجهی حریق هم یاد شده باشد که وجه چهارم آن واکنشهای زنجیرهای سوختن است.
راههای خاموش کردن آتش (اطفای حریق) هم بر اساس اضلاع همین مثلث اجرا میشوند. آتش با قطع یا محدود کردن حداقل یکی از اضلاع مثلث خاموش میشود:
- قطع یا محدود کردن اکسیژن: به این روش اطفا، خفه کردن میگویند
- قطع یا کاهش حرارت: به این روش اطفا، سرد کردن میگویند
- محدود کردن ماده سوختنی: به این روش اطفا، جداسازی میگویند.
ضمناً قطع واکنشهای شیمیایی سوختن نیز میتواند موجب خاموش شدن آتش از طریق اخلال در روند ترکیب اکسیژن با ماده سوختنی شود.
اولین گام برای خاموش کردن آتش شناخت ماده در حال سوختن است، بر این اساس در منابع مختلف مواد سوختنی را به گروهها (طبقات) مختلف تقسیم کردهاند، این گروهبندی اساس انتخاب روش و ماده اطفایی هم قرار میگیرد، حروف بزرگ انگلیسی که بر روی خاموشکنندهها (کپسول آتشنشانی) مشاهده میشوند نیز بیانگر مناسب بودن آن خاموشکننده برای طبقات آتش بر اساس گروهبندی مواد سوختنی است. استانداردهای مختلفی برای گروهبندی آتشسوزیها وجود دارد که در اینجا بر اساس استاندارد BS طبقهبندی آتشسوزیها بیان خواهد شد:
| گروه آتش | توضیحات | مثال | |
| A | جامدات قابل اشتعال | مواد خشک، معمولاً پس از سوختن از خود خاکستر به جای میگذارند، ممکن است شعلهدار یا درونسوز باشند. | چوب، کاغذ، پارچه، پلاستیک و … |
| B | مایعات قابل اشتعال | سطحی سوزند، روی آب شناور میشوند. | بنزین، نفت، گازوئیل و … |
| C | گازهای قابل اشتعال | در حجم مشخص ایجاد انفجار میکنند، معمولاً به سرعت و با حرارت کم شعلهور میشوند. | متان، پروپان و … |
| D | فلزات قابل اشتعال | میتوانند با اکسیژن هوا یا آب واکنش دهند و تولید شعله کنند. | لیتیم، سدیم، پتاسیم و … |
| مشخصات و مقابله با حریق این گروه در این سطح از آموزش مورد نظر نمیباشد. | |||
| E | برق و الکتریسیته |
حریق الکتریکی مطلق وجود ندارد. قبل از هر اقدامی باید جریان برق قطع شود. قبل از قطع جریان اطفا با آب (به دلیل رسانا بودن) ممنوع است. |
کلیه لوازم برقی |
توجه: گروه ششم نیز در این سطح از آموزش مورد نظر نمیباشد.
مهمترین گام در اطفای حریق و جلوگیری از گسترش آن، کنترل حریق در لحظات اولیه است، در صورت عدم کنترل سریع، گسترش حریق با سرعتی بسیار زیاد صورت گرفته و در مدتی کوتاه آسیبهای فراوانی را بر جای میگذارد. در زندگی شهری معمولاً در دسترسترین ابزار برای اطفای حریق خاموشکنندهها (کپسول) هستند. لازم است شهروندان انواع و نحوه کار با خاموشکنندهها را برای انجام بهترین اقدام در زمان حادثه فرابگیرند.
منبع جدول جزوه آتشنشان داوطلب آتشنشانی تهران است.
به این نکات توجه کنید:
§ قدرت پرتاب خاموشکنندهها بر اساس حجم و ماده اطفایی مشخص است، مثلاً خاموشکننده آب قدرت پرتاب بالاتری دارد و میتواند از فاصله دورتر اطفا را انجام دهد ولی خاموشکننده CO۲ قدرت پرتاب کمتر (در حدود ۲ متر) دارد که لازم است از فاصله نزدیکتر به حریق استفاده شود.
§ در حریق گازها تا زمان قطع جریان گاز خاموش کردن شعله باعث انتشار گاز و انفجار میگردد، از اینرو تا قطع نشدن جریان یا انتقال منبع به فضای باز، بهترین اقدام دور کردن مواد قابل اشتعال از شعله و جداسازی است.
§ در شرایط ایدهآل و امکان انتخاب، بهترین گزینه برای جامدات آب (به دلیل درونسوزی جامدات و قدرت نفوذ آب)، برای مایعات در حجم کم پودر و در حجم بالا فوم (کف) (به دلیل سطحی سوز بودن مایعات)، برای حریقهای الکتریکی CO۲ به دلیل رسانا نبودن و مخرب نبودن این ماده اطفایی
§ اطفای حریق جامدات با پودر به دلیل درونسوزی جامدات، معمولاً موقتی است و حریق مجدداً شعلهور میگردد.
§ خاموشکننده CO۲ برای اطفای مایعات معمولاً نتیجه موفقیتآمیزی ندارد، اگر انتخابهای دیگری در دسترس بود از فوم یا پودر استفاده کنید.
§ خاموشکننده CO۲ در زمان تخلیه الکتریسیته ساکن ایجاد میکند، بهتر است یا با دستکش از آن استفاده کنید یا در زمان استفاده خاموشکننده را روی زمین بگذارید.
§ خاموشکننده CO۲ در زمان تخلیه صدای بلندی ایجاد میکند ضمناً در صورتی که مستقیم به سمت بدن تخلیه شود میتواند باعث یخزدگی و آسیبهای جدی ناشی از سرماسوختگی شود.
در اولین گام خاموشکننده مناسب با حریق مورد نظر را انتخاب کنید، انتخاب خاموشکننده اشتباه میتواند خطرناک باشد (مثل استفاده از آب برای حریقهای الکتریکی)
۱٫ پین (ضامن) خاموشکننده را خارج کنید، (این کار را در زمان استفاده از خاموشکننده انجام دهید چراکه در زمان حمل ممکن است ناخواسته باعث خارج شدن ماده اطفایی شوید). |
۲٫ بن حریق (ماده در حال سوختن را) بیابید (شعله را هدف قرار ندهید).
|
|
۳٫ اهرم را فشار دهید.
|
۴٫ آتش را از یک سمت به سمت دیگر جارو کنید.
|
- توجه داشته باشید که میزان پرتاب هر خاموشکننده بر اساس نوع ماده و ظرفیت متفاوت است، اما به طور کلی برای خاموشکنندههایی که به صورت عمومی در دسترس هستند فاصلهای در حدود ۱٫۵ یا ۲ متر با حریق مناسب است. (برای تخلیه خاموشکننده میتوانید تا اولین جایی که حرارت شعله را روی صورت خود احساس کردید به شعله نزدیک شوید)
به یاد داشته باشید (زمانی برای خاموش کردن آتش اقدام کنید که):
- راه خروجی در پشت سرتان داشته باشید.
- آتشسوزی از کنترل خارج نشده باشد.
- تجهیزات لازم را داشته باشید و نحوه استفاده از آن را یاد گرفته باشید.
ضمناً:
- برای کنترل بهتر نازل (سر لوله) را جلوترین نقطه آن و با دست غالب بگیرید.
- اگر شک دارید، سریعاً از محل خارج شوید و به مکان امن بروید.
- پشت به باد بایستید.
- در حین اطفا مراقب باشید حریق شما را دور نزند، همواره مراقب باز بودن راه خروج خود باشید.
به محض مشاهده آتشسوزی با آتشنشانی ۱۲۵ تماس بگیرید، برای این کار به این نکات توجه کنید:
- با خونسردی به سؤالات اپراتور جواب دهید و اطلاعات کامل و دقیق از محل حادثه ارائه کنید.
- تلفنی را با آن تماس گرفتهاید برای تماس آتشنشانی آزاد نگه دارید.
- از تجمع در اطراف محل حادثه خودداری کنید.
- سعی کنید فردی را برای راهنمایی آتشنشانی در نزدیکترین خیابان اصلی قرار دهید.
سلام.خداقوت.مطالب بدربخوربود.
ممنون عالی بود
خیلی عالی
سلام وخسته نباشید .
این دوره واموزش بسیار مفید وارزشمند هست برای مقابله با حوادث وبلایای طبیعی لازم هست هر فردی در دوره مربوط به ان شرکت کند واموزش لازم را ببیند تا بتواند در صورن بروز حادثه در حد امکان دیگران را نجات دهد.با تشکر از کارگزاران وتهیه کنندگان وکسانی که این برنامه ودوره را تشکیل ودایر نموده اند .